Ortak İrtibat Analizi Neden Önemlidir?

İki telefon numarası arasında doğrudan görüşme bulunmaması, bu numaraların hiçbir bağlantısı olmadığı anlamına gelir mi?

Her zaman değil.

İki hat birbirini hiç aramamış olabilir. Ancak her ikisi de aynı üçüncü numarayla düzenli olarak iletişim kuruyor olabilir.

Örneğin:

Hat A → Hat C

Hat B → Hat C

Hat A ile Hat B arasında doğrudan görüşme bulunmasa da Hat C üzerinden ortak bir temas noktası ortaya çıkar.

HTS Analizinde Anomali Nedir? Bir Yazılım Şüpheli Davranışı Nasıl Fark Eder?">HTS Analizinde Yapay Zekâ Nerede İşe Yarar, Nerede Karar Vermemelidir?">HTS analizinde bu ilişki ortak irtibat olarak değerlendirilir.

Ortak irtibat analizi; doğrudan görünmeyen bağlantıları, iletişim ağının merkezindeki numaraları ve farklı kişiler arasındaki kesişim noktalarını ortaya çıkarmaya yardımcı olur.

Ancak aynı kişiyle iletişim kurmak tek başına anlamlı bir ilişki veya şüpheli davranış oluşturmaz. Asıl değerlendirilmesi gereken; ortak temasın kim olduğu, ne sıklıkla arandığı, iletişimin hangi zamanlarda gerçekleştiği ve başka teknik veriler tarafından desteklenip desteklenmediğidir.

Ortak irtibat nedir?

Ortak irtibat, incelenen iki veya daha fazla hattın iletişim kurduğu ortak telefon numarasıdır.

En basit örnek:

Hat A → Hat C

Hat B → Hat C

Bu yapıda Hat C ortak irtibattır.

Daha geniş bir iletişim ağında ise şu tür bir yapı görülebilir:

Hat A → Hat C ← Hat B

Hat D → Hat C ← Hat E

Bu durumda Hat C, birden fazla hattın iletişim kurduğu merkezî bir temas noktası hâline gelir.

Ancak Hat C’nin çok sayıda kişi tarafından aranması, tek başına olağan dışı bir durum değildir. Hat C:

Bir aile büyüğü,

İş yeri yöneticisi,

Şirket santrali,

Çağrı merkezi,

Hastane,

Avukatlık bürosu,

Kurye veya servis hattı,

Kamu kurumuna ait bir numara

olabilir.

Bu nedenle ortak irtibat analizi yalnızca ortak numarayı bulmakla tamamlanmaz. İlişkinin niteliğinin anlaşılması için zaman, sıklık, süre ve diğer teknik kayıtlar da incelenmelidir.

Doğrudan ve dolaylı bağlantı arasındaki fark

HTS analizinde iletişim ilişkileri iki temel biçimde değerlendirilebilir.

Doğrudan bağlantı

İki hattın birbiriyle iletişim kurmasıdır:

Hat A ↔ Hat B

Bu ilişki HTS kayıtlarında doğrudan görülebilir.

Dolaylı bağlantı

İki hat birbirini aramaz; ancak aynı üçüncü numarayla iletişim kurar:

Hat A → Hat C ← Hat B

Burada Hat A ile Hat B arasında doğrudan bir görüşme bulunmaz. Buna rağmen Hat C üzerinden dolaylı bir bağlantı ihtimali ortaya çıkar.

Bu durum:

“Hat A ile Hat B kesin olarak birlikte hareket ediyor.”

anlamına gelmez.

Daha doğru ifade şudur:

“Hat A ve Hat B’nin ortak irtibatı Hat C’dir.”

Bu ilişkinin anlamı, diğer kayıtlarla birlikte değerlendirilmelidir.

Bir ortak irtibat ne zaman daha anlamlı hâle gelir?

Aynı numarayla tek seferlik iletişim kurulması tesadüfi veya günlük hayatın olağan bir parçası olabilir.

Ancak ortak irtibatın belirli özellikleri, ilişkinin daha ayrıntılı incelenmesini gerektirebilir.

Örneğin Hat A ve Hat B:

Hat C ile düzenli olarak görüşüyorsa,

Benzer tarihlerde Hat C’yi arıyorsa,

İletişimler olay saatine yakın yoğunlaşıyorsa,

Hat C’yi art arda arıyorsa,

Görüşmelerden sonra aynı baz bölgelerinde kayıt üretiyorsa,

Aynı cihaz veya IMEI ilişkisini gösteriyorsa,

Ortak irtibat ilişkisi farklı tarihlerde tekrar ediyorsa

daha kapsamlı bir örüntü ortaya çıkabilir.

Burada önemli olan yalnızca ortak numaranın varlığı değil, ilişkinin tekrar, zamanlama ve bağlamıdır.

Zaman yakınlığı neden önemlidir?

Ortak irtibat analizinde görüşmelerin zamanı, ilişkinin anlamını önemli ölçüde değiştirebilir.

Örneğin:

10.05 – 14.02 → Hat A, Hat C’yi arıyor

10.05 – 14.06 → Hat B, Hat C’yi arıyor

Hat A ve Hat B’nin dört dakika arayla aynı numarayla iletişim kurması dikkat çekici olabilir.

Ancak bu hareket yalnızca bir kez gerçekleşmişse tesadüfi bir iletişim de olabilir.

Aynı sıralama farklı tarihlerde tekrar ediyorsa daha ayrıntılı değerlendirilmesi gereken bir iletişim örüntüsü ortaya çıkar:

12.05 – Hat A → Hat C → Hat B

18.05 – Hat A → Hat C → Hat B

25.05 – Hat A → Hat C → Hat B

Bu kayıtlar, iletişimin ortak irtibat çevresinde belirli bir sırayla tekrarlandığını gösterebilir.

Yine de HTS kayıtları görüşmenin içeriğini göstermediği için bu iletişimlerin amacı yalnızca kayıtlara bakılarak belirlenemez.

İletişim sırası ne anlatabilir?

Ortak irtibat analizinde yalnızca kimin kimi aradığı değil, aramaların hangi sırayla gerçekleştiği de önemlidir.

Örneğin:

19.40 → Hat A, Hat C’yi arıyor

19.44 → Hat C, Hat B’yi arıyor

19.49 → Hat B, Hat D’yi arıyor

Bu akış şu iletişim zincirini oluşturur:

Hat A → Hat C → Hat B → Hat D

Bu kayıtlar arasında zamansal bir yakınlık bulunmaktadır. Ancak görüşmelerin içeriği bilinmediği için Hat C’nin Hat A’dan aldığı bilgiyi Hat B’ye aktardığı söylenemez.

Teknik olarak doğrulanabilecek bulgu şudur:

“Hat A, Hat C, Hat B ve Hat D arasında birbirine yakın zamanlarda sıralı iletişim hareketleri gerçekleşmiştir.”

Bu ifade, kaydın gösterdiği ilişkiyi ortaya koyar ancak verinin göstermediği bir iletişim içeriğini varsaymaz.

İletişim ağının merkezindeki numaralar nasıl belirlenir?

Bazı numaralar, çok sayıda farklı hatla iletişim kurdukları için ağın merkezinde yer alabilir.

Örneğin:

Hat A → Hat X

Hat B → Hat X

Hat C → Hat X

Hat D → Hat X

Hat E → Hat X

Bu görünüm Hat X’in iletişim ağında merkezî bir konuma sahip olduğunu gösterir.

Ancak bağlantı sayısının yüksek olması tek başına yeterli değildir. Çünkü Hat X bir şirket santrali veya sık kullanılan hizmet numarası olabilir.

Bu nedenle merkezî numara değerlendirilirken:

Kaç farklı hatla iletişim kurduğu,

Toplam görüşme sayısı,

Görüşmelerin süreleri,

Gelen ve giden iletişim oranı,

İletişimin hangi saatlerde yoğunlaştığı,

Aynı kişilerin tekrar tekrar arayıp aramadığı,

Numaranın bilinen bir kurum veya hizmet hattı olup olmadığı

incelenmelidir.

Merkezî olmak, otomatik olarak önemli veya şüpheli olmak anlamına gelmez. Merkezî numaranın olayla ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.

Tek ortak irtibat ile ortak irtibat kümesi arasındaki fark

İki hattın yalnızca bir ortak numarayla iletişim kurması sınırlı bir bağlantı gösterebilir.

Ancak aynı iki hattın çok sayıda ortak irtibatı varsa daha geniş bir ilişki kümesi oluşabilir.

Örneğin:

Hat A’nın irtibatları:

Hat C, Hat D, Hat E, Hat F

Hat B’nin irtibatları:

Hat C, Hat D, Hat E, Hat G

Bu durumda Hat A ile Hat B’nin üç ortak irtibatı vardır:

Hat C, Hat D ve Hat E

Bu kesişim, iki hattın benzer bir sosyal, mesleki veya kurumsal çevreyle ilişkili olabileceğini gösterebilir.

Ancak aynı iş yerinde çalışan, aynı aileye mensup veya aynı hizmetleri kullanan kişiler arasında çok sayıda ortak irtibat bulunması olağan olabilir.

Bu nedenle ortak irtibat sayısı tek başına değerlendirilmemeli; ilişkilerin yoğunluğu ve olayla bağlantısı da incelenmelidir.

Ortak irtibat puanı nasıl oluşturulabilir?

Bir analiz sistemi, ortak irtibatları önceliklendirmek için farklı ölçütleri birlikte değerlendirebilir.

Örneğin:

Ortak irtibat sayısı,

Toplam görüşme sayısı,

İletişim süreleri,

Görüşmeler arasındaki zaman farkı,

İletişimlerin tekrar sayısı,

Olay tarihine yakınlık,

Baz–zaman kesişimleri,

IMEI veya cihaz ilişkileri

kullanılarak bir önem veya inceleme önceliği oluşturulabilir.

Ancak böyle bir puan:

“Bu kişi suçludur.”

veya:

“Bu bağlantı kesin olarak olayla ilgilidir.”

anlamına gelmez.

Puan yalnızca analistin hangi ortak irtibatları önce incelemesi gerektiğini belirlemesine yardımcı olur.

Baz ve zaman verisi ortak irtibatı nasıl güçlendirir?

Ortak irtibat ilişkisi, baz ve zaman bilgileriyle birlikte değerlendirildiğinde daha kapsamlı bir teknik tablo oluşturabilir.

Örneğin:

19.40 → Hat A, Hat C’yi arıyor

19.44 → Hat B, Hat C’yi arıyor

20.05 → Hat A ve Hat B aynı baz bölgesinde kayıt üretiyor

Bu kayıtlar:

Hat A ve Hat B’nin ortak irtibatı bulunduğunu,

Her iki hattın Hat C ile yakın zamanlarda iletişim kurduğunu,

Daha sonra aynı baz bölgesinde kayıt ürettiklerini

gösterir.

Ancak buradan:

“Hat C, Hat A ve Hat B’yi buluşturmuştur.”

sonucu çıkarılamaz.

HTS kayıtları iletişimin içeriğini veya kişilerin niyetini göstermez.

Daha doğru teknik değerlendirme şöyledir:

“Hat A ve Hat B’nin Hat C ile yakın zamanlarda iletişim kurduğu ve sonraki zaman aralığında aynı baz bölgesinde kayıt ürettiği belirlenmiştir.”

IMEI ilişkisi ortak irtibat analizine ne ekler?

Ortak irtibat analizinde cihaz bilgisi de önemli olabilir.

Örneğin Hat A ve Hat B birbirini aramamış, ancak ikisi de Hat C ile iletişim kurmuş olabilir.

Bunun yanında:

Hat A → IMEI X

Hat B → IMEI X

ilişkisi görülüyorsa iki hat arasında hem ortak irtibat hem de ortak cihaz ilişkisi ortaya çıkar.

Bu durumda şu sorular incelenebilir:

IMEI kullanım dönemleri çakışıyor mu?

İki hat aynı cihazı farklı zamanlarda mı kullandı?

Cihaz değişimi ortak irtibatlarla görüşülen dönemde mi gerçekleşti?

Hatların baz hareketleri birbiriyle uyumlu mu?

Ortak irtibat ve ortak IMEI verisinin birlikte görülmesi, analistin dikkatini bu ilişkiye yöneltebilir.

Ancak yine de cihaz paylaşımı veya hat değişimi gibi olağan açıklamalar değerlendirilmeden kesin sonuç üretilmemelidir.

Olağan ortak irtibatlar nasıl ayıklanır?

Bir HTS dosyasında birçok numara, çok sayıda kişinin ortak irtibatı olarak görünebilir.

Örneğin:

Banka çağrı merkezi,

Hastane randevu hattı,

Kargo firması,

Taksi durağı,

Şirket santrali,

Kamu kurumu,

Operatör müşteri hizmetleri

çok sayıda hatla iletişim kurabilir.

Bu numaraların tamamını önemli ortak irtibat olarak göstermek, analizde gereksiz yoğunluk oluşturur.

Bu nedenle ortak irtibat analizinde:

Bilinen kurumsal ve hizmet numaraları,

Çok geniş kullanıcı kitlesine sahip hatlar,

Tek seferlik kısa bağlantılar,

Olayla ilgisi bulunmayan genel iletişimler

ayrı değerlendirilebilir.

Amaç, veriyi rastgele azaltmak değil; olayla ilişkili olabilecek bağlantıları daha görünür hâle getirmektir.

Bir numaranın kurumsal veya yaygın kullanılan bir hat olduğu doğrulanmadan otomatik olarak analiz dışı bırakılması da doğru değildir. Filtrelenen kayıtlar gerektiğinde yeniden incelenebilmelidir.

Ortak irtibat analizinde yanlış yorumlar

Ortak irtibat analizinde en sık yapılan hatalardan biri, aynı kişiyle iletişim kuran herkesin birbiriyle bağlantılı veya birlikte hareket ettiği sonucuna varmaktır.

Oysa:

Aynı doktoru arayan hastalar,

Aynı avukatla görüşen müvekkiller,

Aynı yöneticiyi arayan çalışanlar,

Aynı kargo firmasını kullanan müşteriler,

Aynı aile büyüğüyle konuşan akrabalar

birbirini tanımıyor olabilir.

Bu nedenle:

“Hat A ve Hat B’nin ortak irtibatı bulunmaktadır.”

ifadesi teknik bir bulgudur.

Ancak:

“Hat A ve Hat B birlikte hareket etmektedir.”

ifadesi yalnızca ortak irtibat kaydına dayanılarak kullanılamaz.

Ortak irtibat analizi nasıl raporlanmalıdır?

Teknik bulgular açık, ölçülebilir ve dayanak kayıtlarla birlikte sunulmalıdır.

Örneğin:

“Hat A ve Hat B bağlantılıdır.”

yerine:

“Hat A ve Hat B’nin incelenen tarih aralığında üç ortak irtibatla iletişim kurduğu; Hat C ile görüşmelerinin dört farklı tarihte en fazla on dakika arayla gerçekleştiği belirlenmiştir.”

ifadesi daha doğru bir teknik sonuç sunar.

Bir ortak irtibat bulgusunda şu bilgiler yer alabilir:

İncelenen hatlar,

Ortak irtibat numarası,

İlk ve son iletişim tarihi,

Toplam görüşme sayısı,

Görüşmelerin yönü,

Görüşme süreleri,

Zaman yakınlıkları,

Tekrar sayısı,

İlgili baz ve IMEI ilişkileri,

Bulguyu oluşturan ham kayıtlar.

Bu bilgiler, analistin ve raporu inceleyen kişinin ilişkinin nasıl oluşturulduğunu kontrol edebilmesini sağlar.

Binlerce kayıt içinde ortak irtibatlar nasıl bulunur?

Bir HTS dosyasında yüzlerce numara bulunabilir. Birden fazla kişinin HTS kayıtları birlikte incelendiğinde olası bağlantı sayısı çok daha fazla artar.

Bu durumda her numaranın:

Kimlerle görüştüğünü,

Hangi kişilerin irtibat listelerinde tekrarlandığını,

Görüşmelerin hangi zamanlarda gerçekleştiğini,

Hangi ortak numaraların merkezde yer aldığını

manuel olarak karşılaştırmak oldukça zordur.

Bir analiz sistemi:

İncelenen hatların iletişim kurduğu numaraları çıkarabilir.

Numaralar arasındaki kesişimleri bulabilir.

Ortak irtibatları tekrar sayısına göre sıralayabilir.

Zaman yakınlığı bulunan görüşmeleri işaretleyebilir.

İletişim ağını görselleştirebilir.

Ortak irtibatları IMEI ve baz verileriyle karşılaştırabilir.

Her ilişkinin dayanak kayıtlarını gösterebilir.

Böylece analist yüz binlerce satır arasında manuel arama yapmak yerine, öncelikle incelenmesi gereken ilişkilere odaklanabilir.

HTS Asistanı’nın yaklaşımı

HTS Asistanı, ortak irtibat analizini yalnızca:

“Bu iki hat aynı numarayı aramış.”

tespitiyle sınırlı tutmamayı amaçlar.

Sistem:

İncelenen hatların ortak irtibatlarını belirler,

Ortak numaraları iletişim sıklığına göre karşılaştırır,

İlk ve son görüşme tarihlerini gösterir,

Yakın zamanlarda gerçekleşen iletişimleri işaretler,

Doğrudan ve dolaylı bağlantıları ilişki ağı üzerinde sunar,

Merkezî iletişim noktalarını görünür hâle getirir,

Ortak irtibatları IMEI, baz ve zaman ilişkileriyle birlikte değerlendirmeye yardımcı olur,

Bulguları ilgili ham kayıtlarla ilişkilendirir.

Amaç, ortak numaraları otomatik olarak şüpheli ilan etmek değildir.

Amaç; uzun HTS tabloları içinde görünmeyen temas noktalarını, iletişim zincirlerini ve tekrar eden ilişkileri analistin değerlendirebileceği biçimde ortaya çıkarmaktır.

Çünkü iki kişinin yolu bazen doğrudan bir görüşmede değil, ikisinin de temas kurduğu üçüncü bir numarada kesişir.

Bir arama iletişimi gösterir.

Ortak irtibatlar ise iletişim ağının görünmeyen yapısını ortaya çıkarır.

Bağlantıları analiz et, gerçeği ortaya çıkar.